Z okazji 100‑lecia Polskich Kolei Państwowych, w Roku Polskiej Kolei, Archiwa Państwowe wraz z PKP S.A. zapraszają do wyjątkowej ogólnopolskiej inicjatywy społecznej: „Pamięć Kolejowych Pokoleń w Archiwach Państwowych”.
Kolej to pamięć. Kolejarze to pokolenia. Archiwa to przyszłość.
Historia kolei w Polsce nie jest wyłącznie dziejami linii kolejowych, taboru, rozkładów jazdy czy decyzji administracyjnych. Jest przede wszystkim historią ludzi – ich pracy, obowiązków, pasji, dumy zawodowej i codziennego życia. To historia rodzin, w których kolej była zawodem przekazywanym z ojca na syna, z matki na córkę; historia osiedli kolejowych, warsztatów, dworców, posterunków i stacji, które przez dekady stanowiły serce lokalnych społeczności i… samych podróżnych.
To wspólne działanie na rzecz ocalenia od zapomnienia materialnych i niematerialnych śladów kolejowych biografii, zanim bezpowrotnie znikną wraz z odejściem świadków przeszłości i rozpadem domowych archiwów.
Akcja wystartowała 9 czerwca i potrwa do 2 października 2026 r.
Idea akcji
Akcja „Pamięć Kolejowych Pokoleń w Archiwach Państwowych” wyrasta z przekonania, że:
- wielka historia składa się z tysięcy małych historii,
- prywatne dokumenty i pamiątki są równie ważnym świadectwem dziejów jak archiwa urzędowe,
- pamięć o kolei w Polsce powinna zostać zachowana nie tylko jako historia instytucji, lecz jako opowieść o ludziach i ich codziennym doświadczeniu.- Archiwa Państwowe ponownie otwierają się na społeczeństwo, zapraszając wszystkich do współtworzenia narodowej kolekcji źródeł historycznych.
Cele akcji
- Zachowanie i ochrona pamięci o kolejarzach
Zgromadzenie możliwie największego zbioru dokumentów, pamiątek i relacji dotyczących kolei na ziemiach polskich – od XIX wieku po współczesność – pochodzących z zasobów prywatnych. - Zabezpieczenie spuścizny kolejowej
Przekazanie kolejowych pamiątek do Archiwów Państwowych jako instytucji wieczystej pamięci, która:- zabezpiecza materiały zgodnie z najwyższymi standardami archiwalnymi,
- opracowuje je naukowo,
- udostępnia obecnym i przyszłym pokoleniom.
- Uczczenie jubileuszu 100‑lecia PKP
Stworzenie wspólnej, społecznej opowieści o pierwszych stu latach PKP – nie tylko poprzez daty i reformy, lecz poprzez losy pracowników i ich rodzin. - Budowanie dialogu międzypokoleniowego
Zachęcenie do rozmów rodzinnych, wspomnień, poszukiwania „kolejowych korzeni” i wspólnego odkrywania przeszłości.
Co zbieramy? Zakres tematyczny i rodzaj materiałów
Akcja obejmuje wszystkie materiały związane z koleją na ziemiach polskich, niezależnie od epoki, formy czy stanu zachowania, bez względu czy to pamiątka po pracowniku kolei, czy po podróżnym:
Materiały pisane i drukowane
- dokumenty osobiste i służbowe kolejarzy,
- legitymacje, przepustki, zaświadczenia, świadectwa pracy,
- dyplomy, nominacje, odznaczenia,
- instrukcje, regulaminy, rozkłady jazdy,
- mapy, plany techniczne, schematy,
- książki, broszury, czasopisma i wydawnictwa rocznicowe.
Materiały ikonograficzne
- fotografie prywatne i służbowe,
- zdjęcia zakładów pracy, wagonów, lokomotyw, dworców,
- albumy rodzinne i pamiątkowe.
Druki ulotne i pamiątki
- bilety, kartki pocztowe, plakaty
- zaproszenia, afisze, znaczki, identyfikatory.
Relacje i wspomnienia
- pamiętniki, dzienniki,
- spisane wspomnienia i relacje,
- nagrania audio i wideo,
- rodzinne opowieści zapisane współcześnie.
Każdy nośnik historii – niezależnie od formy – może stać się cennym źródłem dla przyszłych badaczy.
Kto może wziąć udział?
Każdy:
- osoby fizyczne,
- rodziny i potomkowie kolejarzy,
- stowarzyszenia i fundacje,
- instytucje, szkoły, biblioteki,
- miłośnicy kolei i regionaliści.
Co dzieje się z przekazanymi materiałami?
Materiały są ewidencjonowane i opracowywane przez archiwistów, przechowywane w warunkach zapewniających ich trwałość, mogą zostać zdigitalizowane, są udostępniane publicznie – m.in. w serwisie Szukaj w Archiwach.
Dzięki temu pamięć prywatna staje się częścią wspólnego dziedzictwa narodowego.
Więcej szczegółów na stronie internetowej Archiwów Państwowych