Aktualności

Galeria

08.03.2019 r.

100 lat temu, 9 marca 1919 roku, odbyły się w Częstochowie pierwsze wybory do rady miejskiej po odzyskaniu przez Polskę Niepodległości.

Z tej okazji Archiwum przygotowało wystawę on-line obejmującą najciekawsze dokumenty dotyczące wyborów przechowywane w swoim zasobie

100 lat temu 9 marca 1919 r. odbyły się w Częstochowie pierwsze wybory do rady miejskiej po odzyskaniu przez Polskę Niepodległości. Aktem prawnym regulującym wybory był dekret z 13.XII.1918 r. „O wyborach do Rad Miejskich na terenie byłego Królestwa Kongresowego” wydany przez rząd Jędrzeja Moraczewskiego (skany: 1-3), który uzupełniony o wydany 17.XII.1918 r. Regulamin (skany: 4-16) pełnił rolę ordynacji wyborczej.

Na mocy tych przepisów czynne prawo wyborcze posiadali wszyscy obywatele bez różnicy płci, którzy ukończyli 21 lat, posiadali obywatelstwo polskie i zamieszkiwali w mieście co najmniej 6 miesięcy. Bierne prawo wyborcze przysługiwało osobom posiadającym prawo czynne, umiejącym pisać i czytać po polsku, mającym ukończone 25 lat. Ponadto członkami rady miejskiej nie mogli zostać urzędnicy miejscy i państwowi sprawujący nadzór nad działalnością gminy miejskiej a także funkcjonariusze policji i milicji ludowej. Przeprowadzeniem wyborów kierował Główny Komitet Wyborczy, którego przewodniczącym został sędzia Kazimierz Kędzierski (skany: 17-18).

W Częstochowie wybierano 43 radnych. Zgłoszonych zostało 6 list wyborczych obejmujących łącznie 122 kandydatów na radnych (skany: 19-20). Frekwencja wyborcza, jak donosił lokalny dziennik „Goniec Częstochowski” z dn. 12.III.1919 r. sięgała ok. 50% (skan: 21) a koszty organizacji wyborów wyniosły ponad 3844 marki (skan: 22). Zwycięstwo w wyborach odniósł obóz narodowy uzyskując 25 mandatów , co pozwoliło na prowadzenie samodzielnej polityki w samorządzie miejskim ( skany: 23-27).

Pierwsze posiedzenie nowej rady odbyło się 27.III.1919 r. i poprzedziły go dwa nabożeństwa: na Jasnej Górze oraz w Synagodze, odprawione w intencji nowo wybranego samorządu (skany: 28-33).

Wstęp na posiedzenie umożliwiały specjalnie na ten dzień wydane zaproszenia oraz bilety wstępu (skany: 34-41). Program obrad obejmował 10 zagadnień, w tym najistotniejsze – wybór Prezydium rady (skan: 42).

Na Przewodniczącego Rady wybrano znanego w mieście lekarza i działacza społecznego Stanisława Nowaka, który w swoich wspomnieniach tak opisywał tamte wydarzenia:

Z chwilą powstania Niepodległej Polski, w serca obywateli wkroczył nowy duch, nowa wiara i nadzieja ; uwierzono w zbawienność demokracji, parlamentaryzmu i powszechnych wyborów”.

Ten wybitny samorządowiec zdawał sobie jednak sprawę z ogromu problemów, które wymagają rozwiązania:

odrobienie stuletnich zaległości nie da się uskutecznić jednorazowym wysiłkiem, do podniesienia naszych miast trzeba wieloletniej, zgodnej, żmudnej i wytrwałej pracy, trzeba ogromnych kapitałów.”

Zastępcą Przewodniczącego Rady został Wacław Płodowski , sekretarzami: Stanisław Kozan i Aleksander Włosiński. Prezydentem miasta wybrany został Aleksander Bandtkie-Stężyński a Wiceprezydentem Antoni Januszewski (skany: 43-49).

Polecamy